Post by Evert Jan Geerdes

Hoe Nederland zichzelf vast vergadert Nederland kampt met een woningtekort, een overvol stroomnet, stikstofproblemen en een groeiende ruimtedruk. Rond elk ruimtelijk vraagstuk ontstaat een steeds grotere kring van adviseurs: gebiedsmanagers, gebiedsregisseurs, opgavemanagers, gebiedsontwikkelaars, projectversnellers, programmamanagers, locatieadviseurs, ruimtelijke strategen, ecologen enzovoort. Waar de overheid vroeger zelf plannen maakte en uitvoerde, is een groot deel van die capaciteit en kennis wegbezuinigd. De verwachting was dat de markt efficiënter zou werken. In de praktijk ontstond echter een veel omvangrijkere publiek-private bureaucratie. Taken verdwenen niet; ze werden uitbesteed. Deskundige ambtenaren maakten plaats voor adviseurs, consultants en procesmanagers. Dat heeft een eigen economie gecreëerd. Niet de schop in de grond, maar het proces staat centraal. Overleg, participatie, afstemming, visievorming, governance, programma's, aanbestedingen en regietafels zijn uitgegroeid tot een verdienmodel. Iedere nieuwe schakel vraagt om coördinatie, rapportages en weer nieuwe overleggen. Niemand is eindverantwoordelijk, maar iedereen is betrokken. De nieuwe Omgevingswet met het DSO had procedures moeten vereenvoudigen en versnellen. In werkelijkheid ervaren veel gemeenten, woningcorporaties en projectontwikkelaars juist meer complexiteit. De wet veronderstelt samenwerking tussen talloze publieke en private partijen. Dat klinkt mooi, maar maakt de besluitvorming diffuser. Hoe meer partijen aan tafel zitten, hoe moeilijker het wordt om, ook met burgerparticipatie, transparant te blijven en knopen door te hakken. Ondertussen betaalt de samenleving de rekening. De concurrentieprikkel ontbreekt, projecten duren langer en de ontwikkelkosten lopen op. Door de onzekerheid stijgen ook de prijzen. Al deze kosten worden uiteindelijk doorberekend in de prijs van nieuwbouwwoningen. Iedere extra adviseur, ieder aanvullend onderzoek en iedere nieuwe overlegstructuur maken bouwen duurder. Natuurlijk vraagt een dichtbevolkt land om zorgvuldige afwegingen. Niemand pleit voor willekeur of voor het negeren van natuur, veiligheid of leefkwaliteit. Maar zorgvuldigheid is iets anders dan stroperigheid. Een systeem waarin organisatie en public relations belangrijker worden dan uitvoering, verliest zijn doel uit het oog. Nederland heeft geen tekort aan visies, agenda's of regisseurs. Het heeft een tekort aan politieke daadkracht. Minder toetsingskaders, minder regels en wetten, minder schakels, heldere verantwoordelijkheden en een overheid die zelf over voldoende inhoudelijke kennis en uitvoeringskracht beschikt, zouden waarschijnlijk meer opleveren dan alle commerciële versnellers. De papierwinkel groeit, terwijl de woningvoorraad nauwelijks toeneemt en de bouwkosten blijven stijgen.