Post by Dim Boonstoppel

Follow the leader… Dat is tegenwoordig een hachelijke aangelegenheid, en niet altijd een verstandige. Ook niet in de Nederlandse landbouw. Gisteren sprak LTO-voorman Ger Koopmans bij Buitenhof over het belang van doelsturing in het stikstofdossier. Boeren én andere ondernemers zouden daarbij worden afgerekend op hun daadwerkelijke emissies op bedrijfsniveau, in plaats van op modellen en generieke aannames. Een overzichtelijk idee: meten wat er werkelijk gebeurt, en daarop sturen. En eerlijk is eerlijk: op het gebied van mestverwerking en -bewerking is er nog een wereld te winnen. Die winst is bovendien rechtstreeks verbonden aan de wijze waarop we daarin de afgelopen decennia zijn afgedwaald, met name in de anaërobe opslag van die dierlijke organische-en voedingsstof. Echter, de veehouderij wordt nog te vaak gepresenteerd als vrijwel onbeperkt innovatief. Zolang de boer de risico’s draagt, kan de bestuurder het systeem verder aanscherpen en de richting bepalen. Een bekend mechanisme, met inmiddels de nodige historische herhaling. De architectuur van Koopmans’ PAS-programma laat dan ook zien dat dergelijke constructies zelden zonder nasleep blijven. En met voldoende bestuurlijke overtuigingskracht is herhaling nooit uitgesloten, zeker niet wanneer de complexiteit van het systeem wordt teruggebracht tot een goed verhaal dat alleen door ingewijden volledig wordt begrepen. Zo werd zondagmiddag door de LTO voorman, met de overtuigingskracht van wijlen G.B.J. Hiltermann en ten overstaan van het ganse volk, gewezen op een daling van circa 60% in stikstofemissie sinds 1990. Wat daarbij niet wordt benoemd, is dat een belangrijk deel daarvan samenhangt met maatregelen zoals mestinjectie. Een "ondergrondse" maatregel met inmiddels 35 jaar aan signalen over negatieve effecten op bodemleven en waterkwaliteit. De resterende opgave – die “laatste 40%” – wordt vervolgens met vertrouwen opnieuw bij de boer gelegd. Innovatie zal dat deel ook wel oplossen, zo luidt de redenering. Dat is immers in het verleden vaker zo gegaan, terwijl Samson er Ger nog diep in het krijt staan bij de PAS-melder, omdat zij destijds een voorschot namen op technologie die ook toen al nooit heeft gebracht wat werd beloofd. In de praktijk lijkt de bestuurlijke ruimte voor het bekende één-tweetje tussen sector en overheid inmiddels ook steeds kleiner te worden. Minder vanzelfsprekend overleg in een onderling exclusieve sphere, meer publieke aandacht, en een speelveld waarin vertrouwen niet langer automatisch wordt verondersteld. Tegen die achtergrond wordt duidelijk dat belangenbehartiging en risicodragerschap niet altijd samenvallen. Boeren opereren in een systeem waarin zij vaak de uitvoerende partij zijn van plannen die elders worden ontworpen, terwijl zij het verdienmodel blijven van de landbouwperiferie. Het lineaire landbouwmodel heeft lange tijd gefunctioneerd binnen die logica, maar de huidige situatie vraagt om een leider die niet doet wat hij altijd deed...